Zonder rampspoed valt er niks te melden

Zonder rampspoed valt er niks te melden is de laatste titel uit het oeuvre van Frans Pointl. Hij bracht zijn laatste jaren door in het Dr. Sarphatihuis van Amsta. Depressief, geplaagd door de ziekte Guillain-Barré en volledig afhankelijk van de zorg van derden, hoopte Pointl elke dag dat de dood hem zou komen halen. Ook op schrift. Want hoe lastig ook, Frans Pointl bleef doorgaan met schrijven.
Zonder rampspoed is een flinterdun boekje. De uitgever spreekt zelf van een brochure. Het bevat twee korte verhalen – waarvan een dateert uit de jaren 80 –, meerdere gedichten en brieven aan zijn biograaf David de Poel, die dit bundeltje samenstelde.
Het eerste korte verhaal gaat over een hoogbejaarde man die elke week door zijn niet zo liefhebbende dochter wordt opgehaald om bij haar thuis de avond door te brengen. Daar wordt hij grotendeels genegeerd en doet hij wat hij ook in het verpleeghuis doet. Vegeteren, wachtend op verlossing van Magere Hein.
Het tweede korte verhaal vertelt over het eenogige meisje Cyclopia, haar stiefmoederlijke moeder, betaalde liefde en teckels. Het is een oud verhaal en in die zin valt het uit de toon, maar de liefhebber van het werk van Pointl zal het zeker kunnen waarderen.
Ook de gedichten zijn odes aan de dood en aan zijn moeder, aan wie hij vraagt of zij hem in het hiernamaals weer wil omarmen.
De brieven aan David de Poel vind ik het mooist. Het is een niet-aflatende klaagzang zoals alleen Frans Pointl vermocht. Meestal heeft hij ook gewoon gelijk. Als Frans het verzorgingshuis verkent in zijn "wielstoel" (volgens Pointl een mooier woord dan rolstoel), ziet hij alleen maar mensen die er nog beroerder aan toe zijn.
Bijvoorbeeld zijn Surinaamse buurman van vijftig, die na een beroerte geheel verlamd is, dus ook niet kan praten of eten en in leven wordt gehouden met een voedingspomp. Kennelijk is gebitsverzorging bij deze man ook erg moeilijk en is zijn gebit zo slecht geworden dat alles eruit moet. Maar hoe goed of slecht de verzorging ook mag zijn, het is goed genoeg om te voorkomen dat de arme man komt te overlijden.
Ook naar buiten kijken is een kwelling. Pointl heeft een prachtig uitzicht op zijn laatste woning, waar hij nooit meer een voet over de drempel zal zetten.
En dus schrijft hij in zijn brieven over het eten dat hij niet lekker vindt. Over de verzorgenden, die volgens hem niet empathisch zijn, hun exotische namen en hun matige beheersing van de Nederlandse taal. Zo vertelde een broeder dat die dag scharnieren op het menu stonden. Hij bedoelde schorseneren.
Maar Pointl ziet ook het gebrek aan personeel, waardoor hij een keer uit nood uit bed wordt geholpen door de fysio.
In één brief lijkt wat hoop te gloren. Een gefortuneerde bewonderaar wil graag Frans' mecenas worden, zodat hij kan worden opgenomen in een luxe zorgvilla. Het lijkt Frans wel wat. Vers gemaakte maaltijden in plaats van een opgepiepte hap, vriendelijk personeel en als bonus kon er ook nog wel betaalde seks bij. Maar toch, het gedoe van de verhuizing, de verplichtingen die hij zou voelen ten opzichte van zijn weldoener, Pointl vindt het lastig. Bovendien had een uroloog hem al jaren geleden verteld dat de kleine Frans in een diepe winterslaap was verzonken, en geen enkele hoeveelheid viagra zou genoeg zijn om hem daar weer uit te krijgen. En dus laat grote Frans de dingen zoals ze zijn.
Eindeloze, echte en ook invoelbare ellende, en toch kan je het als lezer niet laten om af en toe tenminste te glimlachen. Dit is de grote kracht van het hele oeuvre van Pointl.
Hoe terecht of onterecht zijn kritiek ook is, dit boekje gaat samen met de werken van Hugo Borst in de literatuurlijst voor zorgpersoneel in spé.
De prachtige omslag van het boekje is een portret van de schrijver, geschilderd door Sylvia Willink. Het origineel is te zien in het literatuur museum in Den Haag.

