Poelie de Verschrikkelijke

Een liefde die ik deel met Frans Pointl is de liefde voor katten. Pointl heeft meerdere korte verhalen en gedichten geschreven over zijn geliefde poezenbeesten. Een groot deel daarvan zijn samengebracht in deze kleine bundel, getiteld Poelie de Verschrikkelijke.

Frans Pointl is gevormd door de Duitse bezetting, waarbij het merendeel van zijn Joodse familie het niet overleefde. Hij en zijn moeder zouden nooit meer de welstand en welvaart kennen die ze daarvoor gewend waren. Frans en zijn moeder hadden een symbiotische relatie. Na haar dood is hij een sociaal onhandig mens dat een leven in isolement verkiest.

Na zo diep op de maatschappelijke ladder te zijn gezakt, had hij weinig op met de mensen om hem heen. Dit is duidelijk terug te lezen is in deze verhalen. Vrouwen, lange tijd onbereikbaar voor de arme en verlegen Pointl, krijgen er het hardst van langs.

Nee, de enige metgezellen die Frans Pointl waardeerden, waren zijn katten. Hij heeft er vele gehad, allemaal zwervertjes. Zo redden mens en dier elkaar van een miserabel bestaan. Pointl vond door zijn katten voldoende nut in het leven om het vol te houden, totdat hij ontdekt zou worden als schrijver. De literatuur is deze katten dan ook veel dank verschuldigd. Deze bundel is een mooi eerbetoon.

Het goudgroene oog

In 1942 moet de Joodse Frans en zijn familie op last van de Duitse bezetter hun fraaie huis in Heemstede verlaten. Ze zouden het nooit meer terugkrijgen, noch gecompenseerd worden voor het verlies. Na de oorlog besluit de jonge Pointl nog een keer zijn ouderlijk huis te bezoeken. Dit levert onder andere een mooi reisverslag op. Voor een getogen Mug als ikzelf blijft het bijzonder dat in de vijftiger jaren trams door Haarlem reden.
Op de plaats van bestemming wordt Pointl geconfronteerd met vertrouwde geuren en vreemde gezichten. Hij gaat de confrontatie met de nieuwe bewoner aan en ontmoet een dood gewaande vriendin.

'Als ik later een goede baan heb koop ik dit huis terug' zeg ik tot eigen verbazing. Mijn stem klinkt hard en vastbesloten. De vrouw zwijgt.

Frans Pointl zal meerdere betrekkingen bekleden, maar een goede baan zal hij nooit vinden.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in De kip die over de soep vloog (1989).

Beeldverhaal

Met de bundel De kip die over de soep vloog, breekt Frans Pointl in 1989 eindelijk door tot het het grote publiek en heeft hij ook financieel de wind mee. Pointl waagt zich in 1991 aan een voor hem wel heel exorbitante aankoop, een fototoestel.

Hij maakt diverse foto's van zijn interieur, zijn Erika schrijfmachine (Made in DDR – alweer een stuk geschiedenis) en natuurlijk zijn katten. Hij verwerkt de foto's in een stukje waarin de schrijver zijn lezers rondleidt in zijn woning en herinneringen ophaalt. Het leest als een blogpost van rond de eeuwwisseling.

De foto's werden gemaakt op 14 januari 1991 met een splinternieuw fototoestel, dezelfde middag aangeschaft voor ƒ 99,-. Er zit van alles op: een waarschuwingslampje voor onderbelichting, een flitser, ja er zit zelfs een lens in. Ik wist niet eens dat ik kón fotograferen. Het is géén Polaroidtoestel.

Het wrange is dat zijn biologische vader (die hij hartgrondig haatte) Christiaan Pointl was, een Oostenrijkse fotograaf en cineast die ook eigenaar was van fotospeciaalzaken in Haarlem en IJmuiden. Een keer deed vader zijn zoon een camera cadeau, maar die moest deze later weer inleveren. Waarschijnlijk omdat Christiaan ergens anders schulden had.

Een vrolijker detail is dat we in de rondleiding ook Poelie de Verschrikkelijke tegenkomen, de kat uit het titelverhaal waarin Poelie een sinistere achtergrond blijkt te hebben. De echte Poelie was een eigengereide en zeer dominante kater, maar verder zijn er geen redenen tot zorgen, laat staan een voortijdig inslapen.

Dit verhaal verscheen eerder in Rijke mensen hebben moeilijke maten (1993).

Een bijrol in een B-film

Frans deelt zijn woning met Joop. Het wordt niet geheel duidelijk wat er precies aan de hand is, maar het lijkt erop dat de twee de woning delen om de kosten te drukken. Joop is verliefd op een man genaamd Alain. Alain zou maatschappelijk zeer geslaagd zijn: beveiliger voor het koninklijk huis, topman bij IBM….

Frans Pointl is niet onder de indruk.

Hij was papperig, een kop groter dan ik, een jaar of dertig. Hij deed me denken aan Bastiaan van der Linden die me op de ULO continu had gepest of anderen daartoe had aangezet.

Ondanks dat hij kan bogen op een prachtige carrière, is het Alain die intrekt bij Joop en niet andersom. Pointl mag graag meeluisteren als de twee amoureus met elkaar in de weer zijn, maar vindt het verder vreselijk om met een extra huisgenoot te zijn opgescheept. Dit escaleert als Alain een van de katten naar buiten laat ontsnappen. Er moet iets gebeuren.

Dit verhaal verscheen eerder in 1990 in De aanraking.

Poelie de Verschrikkelijke

Frans Pointl heeft nooit uit eigen beweging een kat in huis genomen; ze kwamen allemaal bij toeval op zijn pad. Of, zoals in dit verhaal, zijn het de buren die een zieke kat vinden en vervolgens Pointl ermee opschepen.

Er werd gebeld. Ik schrok, opende het raam. Een vrouw met een Duits accent riep dat er een kat voor mijn deur lag te kotsen, of die van mij was? Er lag een grote uitgemergelde kat op de stoep, zo'n donkergestreepte cyperse. De vrouw, die een onmiskenbare dranklucht verspreidde, zei dat ze haast had en verdween.

Hoe ziek het dier ook is, het houdt zich in leven met pure woede. Ook richting Pointl, die na een beet naar het ziekenhuis moet voor een tetanusinjectie. De woede van Poelie wordt niet minder naarmate hij opknapt. Er lopen drie dominante katers achter het huis van Pointl, die na een nachtelijke uitbraak van Poelie alle drie het leven laten.

Er is nog meer geks aan de hand met Poelie. De korte snorharen, het menselijke zuchten en zijn voorliefde voor muziek van Wagner, het enige wat de kat tot een zekere mate van rust brengt.

Een vriendin van Pointl biedt aan het raadsel Poelie voor te leggen aan een medium. De uitkomst van die seance verandert alles en Pointl gaat naar de dierenarts voor de definitieve oplossing van zijn kattenvraagstuk.

Poelie de Verschrikkelijke is Frans Pointl op zijn best en verdient het om het titelverhaal in deze bundel te zijn.

Dit verhaal verscheen eerder in 1990 in De aanraking en in de bundel Ongeluk is ook een soort geluk.

Kat en de liefde

In dit verhaal laat Frans Pointl zich van zijn misogyne kant zien. Het is ook het enige verhaal in de bundel dat geen autobiografische elementen bevat. Otto en Ada adopteren een kater uit het asiel, die ze de naam Kat geven. Hoewel Ada in eerste instantie ook dol is op Kat, merkt ze al snel dat het dier meer naar haar echtgenoot Otto trekt. Ada is enorm jaloers en het huwelijk liep al niet zo fijn.

Kat is niet dik, maar wel groot en zijn voedselinname is bovengemiddeld. Als Otto werkloos raakt, sommeert Ada Otto om Kat weg te doen.

'Nu moet het maar eens uit zijn met dat zorgen voor die smerige zwerfkat. (…) Dat bakbeest is veel te duur voor ons wat voeding aangaat!'

Otto blijkt, net als Pointl, een wat passief-agressieve aard te hebben. Hij gaat de discussie met Ada niet aan, maar droomt ervan om haar op diverse manieren aan Kat te offeren.

Soms fantaseerde hij dat hij haar de tong uitsneed. Het was maar een klein hapje, maar misschien zou Kat haar rauwe of gekookte tong wel appreciëren.

Dit verhaal is eerder gepubliceerd in het literaire tijdschrift De tweede ronde (nummer 1 lente 2007).

De laatste kat

In 1997 loopt Frans Pointl zijn laatste kat tegen het vermagerde lijf. Het dier wordt Poesje genoemd. Voor een schrijver was Frans Pointl een erbarmelijk slechte poezennaamgever.

De timing van de adoptie is beroerd. Vlek, zijn een-na-laatste kat, is stervende aan nierfalen. Wat het erger maakt, is dat Pointl na decennia verzorging van katten nooit tot de realisatie kwam dat je katten voorzichtig moet introduceren. Hij zet ze gewoon bij elkaar, met alle gevolgen van dien.

Vlek, zo oud en stijf als ze was, scheen plotseling vol nieuwe energie. Met een dikke staart van woede achtervolgde ze de nieuwgekomene en haalde ze grommend en blazend naar haar uit. Waarom werd op haar oude dag haar territorium zo bruut geschonden?

Goede vraag. Ik vind het grenzen aan dierenmishandeling, hoe goed ook bedoeld. Ter verdediging van Frans Pointl moet ik er wel bij zeggen dat we in 1997 nog in het pre-Jackson Galaxy tijdperk zitten.

Pointl vertelt ook hoe hij ooit Vlek heeft gekregen. De gulle gift kwam van van een prostituee die schuin beneden hem woonde. Ook hier weer die nare toon richting vrouwen.

Over vrouwen gesproken, Frans Pointl heeft een vriendin in dit verhaal. Ook zij concurreert om een vast plekje in Pointls leven, maar hij heeft daar weinig interesse in. Als zij vraagt wiens overlijden hij het meest zou betreuren, die van haar of die van Vlek, antwoordt Pointl zonder te twijfelen: 'Als Vlek zou overlijden natuurlijk!'

Het werd geen gezellige avond.

Dit is waarschijnlijk dezelfde dame die Pointl, als hij eenmaal opgenomen is in het Dr. Sarphati Huis, heel veel problemen zou bezorgen. Wie daar meer over wil lezen, raad ik Frans Pointl's biografie De schrijver die over de soep vloog aan.De laatste kat is niet eerder gepubliceerd.

Gedichten


Daar kan ik kort over zijn. Ik ben er niet kapot van. Voor mij zijn dit willekeurig opgeknipte stukjes proza waar ritme noch structuur in te vinden is. Het gedicht Krommenie waarin een jonge ondergedoken Frans er achter komt dat een naburige boer een nestje kittens heeft verdronken, zou mijns inziens als kort verhaal veel beter uit de verf zijn gekomen.

Nu is het zo dat kunst subjectief is. Dus wie deze gedichten wel de moeite waard vindt en mij kan uitleggen waarom, dan zie ik dat commentaar met veel interesse tegemoet.

Onderstaand gedicht vind ik wel aardig, omdat het laat zien wat Pointl er toe gebracht heeft om voor deze dieren te zorgen.

Levenspartners
als ik terugdenk
aan mijn levenspartners
denk ik aan Lily, Vlek, Pipo, Marije
Donder, Poekelie, Prinses, en ga
zo maar even door
allemaal gevonden zwervers
elke keer dat er een stierf
kwam ook ik dichter bij mijn einde

Malle Teta de baglady die
beneden mij woonde zei eens:
'dieren komen niet in de hemel
daarom moeten wij ze
de hemel op aarde geven.'
en dat heb ik gedaan.

Conclusie

Poelie de Verschrikkelijke is een vermakelijke bundel geworden, maar het is zeker geen essentieel onderdeel in Pointls bibliografie. Ik ben niet zo onder de indruk van Kat en de liefde en de gedichten laten mij vrij koud. Toch is het voor mij als liefhebber van katten en het werk van Frans Pointl fijn dat het er is en ik heb het met veel plezier gelezen.

2 gedachten over “Poelie de Verschrikkelijke”

  1. Pingback: Katers en poezen - Dolf vindt er ook iets van

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven