Misschien moet je iets lager mikken

Milio van der Kamp is docent sociale wetenschappen aan de UVA en in die hoedanigheid verkozen tot docent van het jaar in 2022. Maar als je zijn debuut 'Misschien moet je iets lager mikken' leest, besef je dat het een klein wonder is dat Van der Kamp het zover heeft geschopt.
Milio wordt geboren in een arm gezin. Beide ouders zijn laaggeschoold, net als hun ouders en grootouders. Beide ouders, maar vooral de vader, heeft geen idee wat het ouderschap inhoudt. Het gezin leeft op gespannen voet met vertegenwoordigers van de overheid. Vader is een draaideurcrimineel die regelmatig bezocht wordt door de politie. Daarnaast wordt het gezin afgesloten van gas en elektra, omdat het de rekeningen niet kan betalen. Al deze ellende levert ook enorme spanning op binnen het gezin. Er is veel heftige ruzie tussen de ouders, vaak met extreem huiselijk geweld tot gevolg.
In deze omgeving moet Milio zich staande houden in het onderwijs. Dat lukt wonderwel, ook ondanks Milio zelf, die forse gedragsproblemen lijkt te hebben. Bij de studiekeuzes in het vmbo en mbo laat Milio zich niet leiden door LinkedIn-kreten als "droom", "ambitie" of "passie". Hij kiest voor baanzekerheid.
De ene keer dat Milio zich laat ontvallen te willen gaan voor de studie psychologie, kijkt zijn docente hem zorgelijk an spreekt de nu legendarische woorden uit die de titel van dit boek vormen.
En geef de docente eens ongelijk. Een bruikbaar diploma met baanzekerheid zou voor Milio al een enorme stap vooruit zijn in vergelijking met zijn ouders. Hij zou later wel in staat zijn om zijn kinderen een stabiele gezinssituatie te bieden, waardoor zij veel betere kansen zouden hebben om het hoger onderwijs te halen, misschien wel de universiteit.
Dat Milio het toch redt, is niet alleen aan zijn enorme doorzettingsvermogen te danken. Hij krijgt een relatie met een meisje dat alles heeft wat hij zo mist. Een stabiele gezinssituatie en een sociaal netwerk dat hen ondersteunt. Ik denk dan met name aan die handige oom die routineus een plan bedenkt dat Milio helpt zijn schulden af te betalen. Uiteindelijk zal Milio uit zijn eigen milieu ontsnappen door in te trekken bij zijn vriendin en haar moeder.
En hier komen we tot de grote boodschap van dit boek. Er zijn geen gelijke kansen in het onderwijs. De mogelijkheden hangen enorm af van de sociale klasse waarin je opgroeit. Dan gaat het niet alleen om kansen, maar ook om de perceptie van de buitenwereld en de zelfperceptie. Wie in armoede opgroeit, komt daar niet 1-2-3 uit door heel erg zijn best te doen op school.
De boodschap van Milio van der Kamp is waardevol, omdat deze zich op kansenongelijkheid breder maakt dan racisme en discriminatie alleen. Hij laat zien dat de maatschappij is ingericht op wat ik dan de Shiny Happy People zou willen noemen. Mensen die eraan gewend zijn geraakt dat hun visie leidend is. Die zich veelal een accent hebben aangemeten dat je vroeger alleen in dorpen als Baarn, Wassenaar en Bloemendaal kon horen. Milio noemt dit een neutraal accent, waar ik wel een beetje om moest gniffelen.
Van der Kamp is met zijn unieke positie een bruggenbouwer en dit boek is enorm belangrijk. Belangrijk als motivatie voor jongeren die nu in een vergelijkbare situatie zitten, maar ook als spiegel voor docenten die door de jaren heen verzuurd zijn geraakt en geen oog meer hebben voor de mogelijkheden van hun leerlingen.
Edit: dit jaar was 'Overgave op commando' een van de genomineerden voor de Libris Literatuurprijs. Misschien toeval, maar de absurde fictie van Nadia de Vries en de ontnuchterende realiteit van Milio van der Kamp hebben zeker raakvlakken.
Het is daarom jammer dat het boek niet zo goed is geschreven. Er zijn twee mensen aan het woord in het boek: het kind Milio en de docent Milio. Ik denk dat de docent beter tot zijn recht was gekomen als beide entiteiten hun eigen hoofdstukken hadden gehad. Ik vind de woordkeuzes om grote emoties te beschrijven soms ook wel erg clichématig. Ik hoop dat Milio van der Kamp bij zijn volgende boek beter ondersteund wordt bij het redigeren.
Dit is een belangrijk boek. Voor Nederland en misschien wel verder dan dat. Milio van der Kamp spreekt voor een groep mensen die voorheen nooit aan het woord kwamen. Hij verdient alle aandacht en respect die hem nu ten deel valt. En zijn vriendin en schoonmoeder minimaal een megadoos Merci.


Pingback: Het verhaal van mijn schaarste - Dolf vindt er ook iets van